Tư thế quyền lực (power posing) là ý tưởng rằng đứng hoặc ngồi trong tư thế dang rộng, chống nạnh, gác chân lên bàn chỉ hai phút sẽ làm tăng testosterone, giảm hormone căng thẳng cortisol và khiến người ta dám mạo hiểm hơn. Kết quả này đến từ một nghiên cứu năm 2010 của Dana Carney, Amy Cuddy và Andy Yap, nhưng các nghiên cứu lặp lại với mẫu lớn không tìm thấy tác động lên hormone và hành vi, và năm 2016 chính Carney tuyên bố không còn tin hiệu ứng này có thật. Phần còn đứng được là một tác động nhỏ lên cảm giác tự tin.
Nghiên cứu năm 2010 nói gì
Bài báo "Power posing: Brief nonverbal displays affect neuroendocrine levels and risk tolerance" đăng trên tạp chí Psychological Science năm 2010. Thiết kế:
- 42 người tham gia được chia ngẫu nhiên giữ hai tư thế "mạnh" (dang rộng, chiếm không gian) hoặc hai tư thế "yếu" (khép người, co tay chân), mỗi tư thế một phút.
- Nhóm nghiên cứu lấy mẫu nước bọt trước và sau để đo testosterone và cortisol.
- Người tham gia được chọn có đặt cược một khoản tiền nhỏ hay không, và tự đánh giá mình cảm thấy "mạnh", "nắm quyền" tới đâu.
Kết quả được báo cáo: nhóm tư thế mạnh có testosterone tăng, cortisol giảm, dám đặt cược nhiều hơn và cảm thấy mạnh hơn. Bài báo kết luận rằng một thay đổi tư thế ngắn có thể "biến đổi" trạng thái sinh lý.
Từ phòng lab đến hàng chục triệu lượt xem
Năm 2012, Amy Cuddy trình bày nghiên cứu trong bài nói TED "Your body language may shape who you are" (Ngôn ngữ cơ thể có thể định hình con người bạn). Bài nói trở thành một trong những bài TED được xem nhiều nhất mọi thời. Năm 2015, Cuddy xuất bản cuốn Presence. Lời khuyên "đứng tư thế Wonder Woman hai phút trước khi phỏng vấn" lan khắp các khoá kỹ năng, sách tự lực, bài báo.
Câu chuyện có đủ yếu tố để lan truyền: đơn giản, miễn phí, hứa hẹn thay đổi lớn. Đó cũng là những yếu tố khiến giới khoa học cần cảnh giác.
Các nghiên cứu lặp lại
| Năm | Nghiên cứu | Kết quả |
|---|---|---|
| 2015 | Eva Ranehill và cộng sự, khoảng 200 người, tư thế giữ lâu hơn | Không thấy thay đổi testosterone, cortisol hay hành vi mạo hiểm; chỉ thấy cảm giác "mạnh" tăng nhẹ |
| 2015–2017 | Joseph Simmons và Uri Simonsohn phân tích "đường cong p" của các nghiên cứu đã công bố | Tập hợp bằng chứng không cho thấy hiệu ứng thật, phù hợp với kết quả do may rủi và cách phân tích |
| 2016 | Dana Carney công bố tuyên bố cá nhân | Bà viết rằng mình không tin hiệu ứng tư thế quyền lực là có thật, và nêu những điểm yếu trong cách phân tích dữ liệu năm 2010 |
| 2017 | Số chuyên đề của tạp chí Comprehensive Results in Social Psychology, các nghiên cứu đăng ký trước | Không có tác động đáng tin lên hành vi và hormone; có tác động nhỏ lên cảm giác quyền lực tự báo cáo |
| 2018 | Cuddy, Schultz và Fosse, phân tích lại | Bảo vệ phần tác động lên cảm giác, thừa nhận phần hormone không được ủng hộ |
Những gì Carney chỉ ra trong tuyên bố năm 2016 là các vấn đề rất điển hình: mẫu nhỏ, loại bớt một số dữ liệu, thử nhiều cách phân tích rồi báo cáo cách cho kết quả đẹp. Không có ai gian lận; đó là những thói quen phổ biến khi ấy mà về sau giới nghiên cứu nhận ra là làm sai lệch kết quả.
Bối cảnh: khủng hoảng nhân rộng trong tâm lý học
Tư thế quyền lực không phải trường hợp duy nhất. Khoảng từ năm 2011, tâm lý học bước vào giai đoạn tự vấn mà người ta gọi là khủng hoảng nhân rộng. Năm 2015, nhóm Open Science Collaboration làm lại 100 nghiên cứu đăng trên ba tạp chí tâm lý học hàng đầu, và chỉ khoảng 36% cho kết quả có ý nghĩa thống kê như bản gốc.
Những nguyên nhân thường được nêu:
- Mẫu nhỏ: vài chục người dễ cho kết quả ngẫu nhiên trông như hiệu ứng thật.
- Linh hoạt trong phân tích: đo nhiều thứ, thử nhiều cách, chỉ báo cáo cái "ra".
- Thiên lệch xuất bản: tạp chí thích kết quả mới lạ, ít đăng kết quả "không thấy gì".
- Áp lực công bố và sức hút của những phát hiện gây chú ý.
Phản ứng của ngành là tích cực: đăng ký trước giả thuyết và cách phân tích, công khai dữ liệu, chấp nhận đăng nghiên cứu lặp lại. Chính số chuyên đề năm 2017 về tư thế quyền lực là ví dụ của cách làm mới này.
Phần còn lại: tư thế có ảnh hưởng gì không
Không phải mọi thứ đều sụp đổ. Bức tranh hiện nay:
- Hormone: không được ủng hộ. Hai phút tư thế không làm đổi testosterone hay cortisol một cách đáng tin.
- Hành vi (dám mạo hiểm, thể hiện trong phỏng vấn): bằng chứng yếu hoặc không có.
- Cảm giác tự báo cáo: có tác động nhỏ. Một phân tích tổng hợp năm 2022 của Robert Körner và cộng sự cho thấy tư thế có ảnh hưởng nhỏ lên cảm giác và một số đo lường tự đánh giá, và phần đáng kể của hiệu ứng có vẻ đến từ việc tư thế co rúm làm người ta thấy tệ hơn, chứ không phải tư thế "mạnh" làm thấy tốt hơn.
Nói cách khác: ngồi co ro, cúi gằm có thể làm mình thấy kém tự tin hơn một chút. Đứng thẳng thoải mái thì tốt, nhưng không phải phép màu.
Câu chuyện con người phía sau
Vụ tư thế quyền lực cũng gây tranh luận về cách giới khoa học đối xử với nhau. Amy Cuddy chịu nhiều chỉ trích gay gắt trên mạng và trong giới học thuật, và tạp chí New York Times Magazine năm 2017 có bài dài về những gì bà trải qua. Nhiều người cho rằng bà bị nhắm tới nặng hơn mức đáng có, trong khi những thói quen phân tích có vấn đề là của cả ngành. Dana Carney được khen ngợi vì đã công khai rút lại niềm tin vào kết quả của chính mình — một việc không dễ làm.
Bài học: phê bình khoa học cần nhắm vào phương pháp và bằng chứng, không nhắm vào con người.
Góc nhìn hôm nay: dùng gì từ câu chuyện này
Cho những lúc cần tự tin
- Đứng hay ngồi thẳng, thở chậm, chuẩn bị kỹ nội dung — những việc có ích dù không có phép màu hormone.
- Tránh tư thế co rúm trước giờ quan trọng; nó có thể làm mình thấy tệ hơn.
- Thay vì hai phút "tư thế siêu anh hùng", dành hai phút tập lại câu mở đầu.
Cho việc đọc tin khoa học
- Hỏi cỡ mẫu: 40 người hay 4.000 người?
- Hỏi đã có ai làm lại chưa, kết quả ra sao.
- Cảnh giác với lời hứa "thay đổi lớn từ việc nhỏ, không tốn gì".
- Ưu tiên những nguồn nói rõ chỗ nào còn tranh cãi.
Đọc thêm: tuyên bố của Dana Carney năm 2016 (dài hai trang, có thể tìm trên trang cá nhân của bà ở Berkeley); bài của Ranehill và cộng sự (2015, Psychological Science); cuốn Science Fictions của Stuart Ritchie (2020) kể toàn cảnh khủng hoảng nhân rộng một cách dễ đọc.
Câu hỏi thường gặp
Tư thế quyền lực là gì?
Là ý tưởng rằng giữ tư thế dang rộng, chiếm không gian trong khoảng hai phút sẽ làm thay đổi hormone và khiến người ta tự tin, dám mạo hiểm hơn. Ý tưởng đến từ nghiên cứu năm 2010 của Carney, Cuddy và Yap, nổi tiếng nhờ bài nói TED của Amy Cuddy năm 2012.
Tư thế quyền lực có tác dụng thật không?
Phần tác động lên hormone và hành vi không được các nghiên cứu lặp lại ủng hộ. Còn lại một tác động nhỏ lên cảm giác tự tin tự báo cáo, và phần này có vẻ chủ yếu đến từ việc tư thế co rúm làm người ta thấy tệ hơn.
Vì sao Dana Carney rút lại kết quả?
Năm 2016, Carney công bố rằng bà không còn tin hiệu ứng tư thế quyền lực là có thật, sau khi các nghiên cứu lớn hơn không lặp lại được và bà nhận ra những điểm yếu trong cách phân tích dữ liệu năm 2010 như mẫu nhỏ và thử nhiều cách phân tích.
Khủng hoảng nhân rộng trong tâm lý học là gì?
Là giai đoạn từ khoảng năm 2011 khi nhiều kết quả tâm lý học nổi tiếng không lặp lại được. Năm 2015, dự án làm lại 100 nghiên cứu chỉ thấy khoảng 36% cho kết quả có ý nghĩa như bản gốc. Ngành đã phản ứng bằng việc đăng ký trước nghiên cứu và công khai dữ liệu.
Trước buổi phỏng vấn nên làm gì thay cho tư thế quyền lực?
Chuẩn bị kỹ nội dung, tập câu mở đầu, ngồi thẳng thoải mái và thở chậm. Những việc này không hứa hẹn phép màu nhưng có ích thật, còn tư thế co rúm thì nên tránh.
