Ba Tư, La Mã, Mông Cổ, Tần, Hán, Ottoman, Inca: các đế chế đã cai trị và suy tàn ra sao.
Đế chế thịnh suy
Ba Tư Achaemenid giữ vùng đất từ Ai Cập tới sông Ấn hơn hai thế kỷ nhờ hệ thống tỉnh satrap, Con đường Hoàng gia dài 2.500 km với trạm ngựa và chính sách khoan
Đế chế thịnh suy
La Mã quản khoảng 50–60 triệu người với vài trăm quan chức cấp cao nhờ giao việc cho thành phố tự quản, cấp quyền công dân dần dần, đường sá, luật và đồng tiền
Đế chế thịnh suy
Tây La Mã sụp đổ do nhiều yếu tố cộng dồn: khủng hoảng chính trị, tiền mất giá, áp lực di cư, mất Bắc Phi năm 439, dịch bệnh và khí hậu. Mốc năm 476 chỉ là hồi
Đế chế thịnh suy
Đế quốc Mông Cổ cai trị bằng hệ thập phân, đội cận vệ keshig, chữ Uighur, quan lại ngoại tộc và trạm dịch Yam. Thiếu quy tắc kế vị khiến nó tách làm bốn hãn quố
Đế chế thịnh suy
Nhà Tần lập quận huyện, thống nhất chữ tiểu triện, đo lường, tiền tròn lỗ vuông và khổ trục xe. Di sản ấy sống hai nghìn năm, còn triều đại chỉ tồn tại mười lăm
Đế chế thịnh suy
Nhà Hán giữ khung quận huyện của Tần nhưng nhẹ tay hơn, chọn quan bằng sát cử và Nho học, độc quyền muối sắt, chia nhỏ chư hầu. Hoạn quan và họ ngoại làm nó rỗn
Đế chế thịnh suy
Ottoman tồn tại từ khoảng 1299 đến 1922 nhờ chế độ devşirme, đất timar nuôi kỵ binh, luật kanun bên cạnh sharia và cộng đồng tôn giáo tự quản, rồi nhiều lần tự
Đế chế thịnh suy
Đế chế Inca cai trị hàng triệu người không cần chữ viết hay tiền: đường Qhapaq Ñan hàng chục nghìn km, người chạy tiếp sức, thuế bằng lao động và dây thắt nút q
Đế chế thịnh suy
Akbar củng cố đế quốc Mogul bằng hệ thống cấp bậc mansabdar không cha truyền con nối, thuế đất đo đạc mười năm và chính sách hoà giải với người Hindu, bỏ thuế j
Đế chế thịnh suy
Tây Ban Nha thế kỷ 16 trải khắp các châu lục nhờ thừa kế và chinh phục, sống bằng bạc Potosí, nhưng chiến tranh và nợ khiến vương triều đình chỉ trả nợ nhiều lầ
